Genel bakış: Her ne kadar yazar adını vermese de elçileri izleyen ilk inanlı
yazarların tümü Markos'u bu kitabın yazarı kabul ederler. Tarihçi Evsebyus,
Papias'ın İ.S. 140 yıllarında yazdıklarından şu alıntıyı yapıyor: «Petrus'un
çevirmeni olan Markos, Petrus'la birlikte dolaşmış ve onun hatırladıklarının
tümünü titiz bir şekilde yazıya geçirmiştir.» Eldeki kanıtlar, Markos'un bu
kitabı İtalya'da yazdığını gösteriyor. O sırada Pavlus ve Petrus Müjde'yi Roma'da
yaymakla meşguller. Bu da İ.S. 50'li yılların sonlarına ya da 60'lı yıllara
rastlıyor. Markos'un Yahudi geleneklerini açıklama ihtiyacını duyması da (7.:3-4;
15.:42-3) kitabın İtalya'da yazıldığı varsayımına uygun düşüyor.
Markos'un adı İncil'de birkaç kez geçiyor. Mar.14:51-52 ayetlerinde sözü edilen
genç adam Markos olabilir. İlk inanlılar, ölüm kalım mücadelesi verirlerken bile (Elç.12:12) Markos'un annesi Meryem'in evinde buluşuyorlardı.
Markos, Barnaba'nın yeğeniydi (Kol.4:10). Bu da Barnaba ile
Pavlus'un onu önce Antakya'ya (Elç.12:25), ardından ilk
yolculuklarında da (13.:5) neden yanlarında götürdüklerini az da olsa açıklar.
Markos daha sonra onlardan ayrılır (13.:13). Bu nedenle Pavlus ikinci yolculukta onu
yanına almak istemez. Pavlus ile Barnaba arasında bu konuda öyle şiddetli bir
anlaşmazlık baş gösterir ki, sonunda yolları ayrılır ve Barnaba Markos'la birlikte
Kıbrıs'a gider (15.:37-39). Daha sonra ilişkileri düzelir. Nitekim Markos'u tekrar
Pavlus'la birlikte görüyoruz1. Petrus da Markos'tan
övgüyle söz eder (1Pe.5:13).
Kitabın içeriği: Markos'un kitabı, İsa'nın yaşamını anlatan İncil'in
ilk dört kitabı arasında en kısa olanıdır. İsa'nın ne doğumundan, ne soy
ağacından, ne de çocukluğundan söz eder. Öğretiye daha az ağırlık verir.
Örneğin Matta'da 21, Luka'da 26 benzetmeye karşılık Markos'ta sadece 9 benzetme
vardır. Markos daha çok İsa'nın yaptıklarını yazıyor. Kısa ve öz yazar (birinci
bölümde ne denli çok sayıda olayın anlatıldığına bakın). Anlatım canlı ve
hareketlidir. Markos, diğer yazarlara oranla belirli bazı olayları daha ayrıntılı
yazar2. Dikkatini, özellikle insanların İsa'ya gösterdiği
ilginin üzerinde yoğunlaştırır3.
Kitabın konusu 1:1'de yalın bir şekilde açıklanır: «Tanrı'nın Oğlu İsa Mesih'le
ilgili müjdenin başlangıcı.» Gerçekte Markos, İsa'yı Tanrı Oğlu4,
İnsanoğlu5 ve Yahudilerin uzun zamandır bekledikleri
kurtarıcı-kral olan Mesih6 diye tanıtır. Ne var ki İsa,
Yahudilerin beklediği kurtarıcıdan çok farklıdır. Şöyle diyor İsa: «İnsanoğlu
hizmet edilmeye değil, hizmet etmeye ve canını birçokları uğruna fidye olarak
vermeye geldi» (10.:45). Böylece İsa durup dinlenmeden gezer ve öğretisini yayar,
hastaları iyileştirir. Yaptığı mucizelerle kimliğini ve öğretisinin
geçerliliğini kanıtlayarak7 kalabalıkları peşinden
sürükler. Ama görevinin bu döneminde, kendisini tanıyanları sık sık uyararak
kendisiyle ve mucizeleriyle ilgili haberleri yaymalarını engellemeye çalışır8. Dikkatini daha çok seçtiği kişileri eğitmeye verir9. Konuşmalarında, onu izlemenin bedelini10,
imanı11 ve Tanrı'nın Egemenliğini12 durmadan
vurgular. Eylemleri önemli tepkilere yol açar. Bir yandan kötü ruhlara meydan okur,
onları kovar13, öte yandan Yahudi dininin ileri
gelenleriyle çatışır14. Bu din önderlerinin
kışkırtmasıyla gerçekleşecek ölümünden ve dirilişinden sık sık söz eder15.
Kitabın neredeyse dörtte biri İsa'nın ölümünü ve dirilişinianlatır.
Ana hatlar:
Mar.1:1-13 İsa'nın ortaya çıkışı
Mar.1:14-9:50 İsa'nın Celile ve çevresindeki faaliyetleri
Mar.10:1-52 İsa'nın Kudüs'e giderken yolda öğrettikleri
11:1-16:20 Kudüs'teki son günler
Kaynak ayetler:
1Kol.4:10; 2Ti.4:11; Flm.23-24
2örn: Mar.3:20-21; Mar.5:3-6,25-27
3örn: Mar.6:51; Mar.7:37; Mar.9:15
4Mar.1:1,11; Mar.3:11;
Mar.5:7; Mar.9:7; Mar.12:1-11; Mar.14:61-62; Mar.15:39
5Mar.1:10-11,28; Mar.8:31,38; Mar.9:9-12,31; Mar.10:32-33,45; Mar.13:26; Mar.14:21,41,62
6Mar.1:1; Mar.8:29;
Mar.9:41; Mar.12:35; Mar.14:61
7örn: Mar.1:25-28; Mar.2:5-12; Mar.4:39-41; Mar.6:47-51
8örn: Mar.1:37-38,43-45; Mar.5:43; Mar.7:36; Mar.8:30
9örn: Mar.1:16-20; Mar.3:11-19; Mar.4:10-12,34; Mar.8:27-33; Mar.13:3-36 Mar.16:7,9-18
10Mar.8:34-38; Mar.9:33-37; Mar.10:28-31,35-45
11Mar.1:15; Mar.2:5;
Mar.4:40; Mar.5:34,36; Mar.9:23-24; Mar.10:52; Mar.11:22-26; Mar.16:11-18
12Mar.1:15; Mar.4:11,26-32;
Mar.9:1; Mar.10:14-15,24-27; Mar.12:34; Mar.14:25
13Mar.1:23-27,32-34,39; Mar.3:11-19; Mar.5:2-20; Mar.6:7; Mar.7:25-30; Mar.9:17-29
14örn: Mar.3:2-6,22-30; Mar.7:1-13; Mar.11:18,27-33; Mar.12:1-13,38-39; Mar.14:1,43-65
1518:31; 9:9;
10:32-34,45; 14:8