Kitabın özelliği: Bu kitabın yazarı, «İsa'nın sevdiği öğrenci»dir
(Yu.21:20-24). İreneyus gibi elçilerden
sonra gelen ilk inanlı yazarlar, bu kitabı Elçi Yuhanna'nın yazdığını
belirtirler. Bu arada hemen hatırlatalım ki, İreneyus, bizzat Yuhanna'nın öğrencisi
Polikarp tarafından eğitilmişti. İsa'nın, özel birkaç durumda yanına
sadece Petrus, Yakup ve Yuhanna'yı almış olması da ilginçtir1.
Sevilen öğrenci, herhalde İsa'ya en yakın olan bu öğrencilerden biridir.
Söz konusu kişi Petrus olamaz (Yu.21:7); Yakup
ise daha önce şehit edilmişti (Elç.12:2).
Geriye bir tek Yuhanna kalıyor. Böylece Yuhanna bu kitabın en olası yazarı
durumundadır. Aynı zamanda kendi adıyla anılan üç mektupla Esinleme
kitabının da yazarıdır.
Yuhanna'nın kitabı farklı konuları vurgular. İsa'nın doğumunu anlatarak başlayacağına,
İsa'nın başlangıçtan beri Tanrı'yla birlikte bulunmuş, beden alıp aramızda
yaşamış olan Tanrı Sözü olduğunu açıklamakla başlar (Yu.1:1-18).
Kitapta daha az sayıda mucizeden söz edilir ve bunlar İsa'nın bildirisini
doğrulayan belirtiler diye anılır. Yuhanna'nın kitabında birkaç yerde
örnekten söz edilmekle beraber (Yu.10:6;
Yu.16:25), benzetme sözcüğü hiç
geçmez. Bunların yerine İsa'nın konuşmalarına yer verilir. Yuhanna Celile'de
geçen olayların ancak bir bölümünü anarken Kudüs'te
geçen olaylara daha çok yer verir. İsa'nın, tutuklanmasından önceki
son gece anlattıkları (13-16 bölümleri) ve 17. bölümdeki
duası bunların en önemlileridir. İsa'nın ölüp dirildikten sonra
izleyicilerine birkaç kez görünmesine bu kitapta daha çok
yer verilir (20 ve 21).
Amaç ve içerik: Yuhanna'nın farklı yaklaşımı hiç
de şaşırtıcı değildir. Bizzat kendisi şöyle diyor: «İsa, öğrencilerinin
önünde, bu kitapta yazılı olmayan başka birçok mucizeler yaptı.
Ne var ki bunlar, İsa'nın, Tanrı Oğlu Mesih olduğuna iman edesiniz ve iman ederek
O'nun adıyla yaşama kavuşasınız diye yazılmıştır» (Yu.20:30-31).
Görülüyor ki, iman konusu güçlü bir biçimde
vurgulanıyor2. Dinleyicilerin İsa'ya gösterdikleri
ilgi, iman edip etmemeleriyle ölçülüyor3.
Sonsuz yaşam konusu ayrıca vurgulanıyor4.
İsa diyor ki, «Ben, insanlar yaşama, bol yaşama sahip olsunlar diye geldim»
(Yu.10:10) ve «Sonsuz yaşam, tek gerçek
Tanrı olan seni ve gönderdiğin İsa Mesih'i tanımalarıdır» (Yu.17:3).
Kitapta üzerinde durulan diğer bir konu, çoğu kez `Yahudiler' diye
geçen Yahudi önderlerin dinmeyen karşı koymalarıdır5.
Nitekim İsa'nın çarmıha gerilmesini isteyenler de bu önderler oldu.
Bununla birlikte kitabın ana amacı, İsa'nın kim olduğunu açıklamaktır.
İsa'ya `Söz'6, `Mesih'7,
`Tanrı Oğlu'8, `İnsanoğlu'9 ve daha birçok unvan10
verilir. İsa-Baba Tanrı ilişkisi konusundaki öğreti bu açıklamalarla
içiçedir11. İsa bu kitapta
109 kez Tanrı'yı `Baba' diye anar. 23 kez de Tanrı'dan, `beni gönderen'
diye söz eder. İsa'nın Baba'ya dönmesinden sonra inanlılara gönderilen
Kutsal Ruh'la12 ilgili öğretiyi de
anmalıyız. Bundan başka İsa Tanrı'yla inanlılar arasındaki harikulade ilişkilerden
söz eder13. Bu konuda şöyle
diyor: «Beni seven sözüme uyar, Babam da onu sever. Biz de ona
gelir, onunla birlikte yaşarız» (Yu.14:23).
Ana hatlar:
Yu.1:1-18 Giriş
Yu.1:19-51 Vaftizci Yahya ve İsa'nın ilk öğrencileri
Yu.2:1-11:57İsa'nın konuşmaları ve yaptığı mucizeler
Yu.12:1-19:42İsa'nın ölümünden önceki
son haftası
Yu.20:1-21:25 İsa'nın dirilişinden sonra izleyicilerine
görünmesi
Kaynak ayetler:
1 Mat.17:1; Mar.5:37;
Mar.14:33
2örn. Yu.1:7,12;
Yu.3:15-18,36; Yu.5:24;
Yu.6:29,47; Yu.7:38-39;
Yu.8:24; Yu.11:25-27;
Yu.14:1,10-12; Yu.16:27
3Yu.2:11,23; Yu.4:39-42,53;
Yu.7:31; Yu.8:30; Yu.10:42;
Yu.11:45; Yu.12:11
4Yu.1:4; Yu.3:15-16,36;
Yu.4:14; Yu.6:27,32-35,40,47-54,63,68;
Yu.10:28; Yu.11:25-26;
Yu.12:25,50; Yu.14:6;
Yu.17:2-3; Yu.20:31
5Yu.5:15-18; Yu.7:32;
Yu.8:57-59; Yu.9:22;
Yu.10:33-39; Yu.11:47-57;
bölüm 18 ve 19
6Yu.1:1-18; ayrıca bkz.
Yu.3:32-36; Yu.6:48;
Yu.7:46; Yu.8:26-32;
Yu.12:44-50; Yu.14:24-26;
Yu.18:37
7Yu.1:41; Yu.11:27;
Yu.20:31
8Yu.1:34,49; Yu.3:16-18;
Yu.5:18; Yu.11:4,27;
Yu.19:7; Yu.20:28
9Yu.1:51; Yu.3:13-15;
Yu.5:27; Yu.6:27,53,62;
Yu.8:28; Yu.12:23
10Yu.1:29; Yu.4:42;
Yu.6:35; Yu.8:12; Yu.10:7-18;
Yu.11:25-27; Yu.14:6;
Yu.15:1-8; Yu.18:36-37
11Yu.3:16-21; Yu.5:18-37;
Yu.6:32-46; Yu.8:16-19,25-29,42,49-55;
Yu.10:30,36-38; Yu.12:44-50;
Yu.13:3; Yu.14:7-14;
Yu.15:9-10; Yu.16:27-28;
Yu.17:1-26
12Yu.1:32-33; Yu.3:5-8;
Yu.4:23-24; Yu.6:63;
Yu.7:39; Yu.14:16-17,25-26;
Yu.15:26; Yu.16:7-14;
Yu.20:22
13Yu.1:12-13; Yu.3:5-8;
Yu.7:38-39; Yu.8:31-36;
Yu.10:7-15,26-30; Yu.12:24-26;
Yu.13:1-17,20,34-35; Yu.14:1-27;
Yu.15:1-21; Yu.16:1-28;
Yu.17:1-26; Yu.20:17,20-23